دراصطلاح محلی اردکان ((بوکن))به اتاقک هائی گفته می شود که در زیر زمین حفر شود و از ویژگیهای بوکن این است که در آن هیچ مصالح ساختمانی به کار نمی رود بلکه سقف ، دیوارها ،کف و ستونهای آن کلاً از جنس(زمین محل حفر)گل یا سنگ می باشد. در قدیم اطراف اردکان بوکن های زیادی وجود داشته که بعضی از آنها برای سکونت حفرشده و تعداد زیادی نیز برای نگهداری دام و چارپایان استفاده می شده و هنوز هم در بعضی از روستاها چوپانها از بوکن برای نگهداری بزغاله وگوسفند استفاده می کنند ولی جالبترین وزیباترین بوکن در شهرستان اردکان بوکن مختارمی باشد که در نزدیکی مسجدالحسین و رباط مختار درسی کیلومتری شمال شهر اردکان در جوار جاده اردکان به چوپانان حفرشده است .
تاریخ حفر این بوکن مشخص نیست ولی احتمالاً همزمان با احداث رباط، این بوکن نیز طراحی شده باشد .این بوکن شامل یک سردر ورودی است که در دو طرف آن سکو تعبیه شده و یک اطاق درطرف چپ ورودی طوری طراحی شده که یک درب آن درداخل بوکن و درب دیگر آن درکنار درب ورودی می باشد .
داخل بوکن به صورت یک هال 3.5*6 است که پنج صفه درآن تعبیه شده است یعنی در دوطرف دو صفه ودرجلو نیز یک صفه ، عمق صفه ها دو ونیم متر(5/2) است که دارای طاقچه و جای قرار دادن چراغ می باشد. در نزدیکی صفه وسط یک ستون زیبا طراحی شده است که نگهدارنده سقف می باشد و در کنار این ستون فضائی برای تامین نور و تهویه هوا به صورت چاهی حفر شده است. این بوکن که به بوکن مختار شهرت داشته ، مدت ها به علت زدن خاکریز کنار جاده درب ورودی آن مخفی بوده وخوشبختانه اخیراً توسط حجت الاسلام شیخ محمدحسن (رضا) مختاری راه ورودی آن باز شده است. اما برای ورود به آن هنوز مشکلاتی وجوددارد که امید است مسئولین محترم نسبت به ثبت این اثر ارزشمند درفهرست آثار ملی و مرمت مسیر ورودی و... وخاکبرداری ونورپردازی داخل بوکن، آن را به یکی از مکانهای دیدنی وگردشگری تبدیل کنند. با توجه به نزدیکی این بوکن به کاروانسرای مختار که به رستوران سنتی تبدیل شده این بوکن می تواند به غذا خوری بی نظیری تبدیل شود . امید است هرچه سریعتر اقدامات حفاظتی و مرمتی لازم توسط مسئولین امر بخصوص میراث فرهنگی وگردشگری وصنایع دستی انجام شود.
نویسنده : علی سپهری اردکانی